สาระยา...สารพัน
ภญ.จินตนา แสงโพธิ์
ตอน... การเลือกใช้ Topical corticosteroids
ยาประเภทสเตียรอยด์ชนิดทามีประสิทธิภาพในการออกฤทธิ์รักษาโรคผิวหนังแตกต่างกันออกไปขึ้นอยู่กับชนิด,
ความเข้มข้นของยาที่ใช้ และสารที่ใช้เป็นตัวทำละลาย
กลไกการออกฤทธิ์ของสเตียรอยด์ในการรักษาโรคผิวหนัง
มีดังนี้
1. หดหลอดเลือด เพื่อลดการซึมผ่านของเลือดไปในบริเวณผิวหนังที่ทา
และลดอาการบวม
2. ยับยั้งการแตกตัวของไลโซโซม (Lysosome) ทำให้ไม่มีการปล่อยสารที่จะทำให้เกิดอาการปวดและคัน
3. ยับยั้งการแบ่งตัวของเซลล์ผิวหนัง ทำให้ลดการหนาตัวของผิวหนัง
และอาจทำให้ผิวหนังฝ่อตัวด้วย
4. กดภูมิต้านทาน ไม่ให้เซลล์เม็ดเลือดขาวมากินสิ่งแปลกปลอม
ลดอาการอักเสบ
|
|
อันตรายจากการใช้สเตียรอยด์ทาภายนอก
ขึ้นอยู่กับการที่ยาจะถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้มากหรือน้อย ถ้ายาถูกดูดซึมเข้าร่างกายมาก
จะทำให้เกิดอาการข้างเคียงเหมือนกับการให้ยานี้โดยวิธีกินหรือฉีด
นอกจากนี้
ผลต่อผิวหนังเองจะทำให้มีการฝ่อตัวของเซลล์ผิวหนัง เป็นผลให้ผิวหนังบาง
มีรอยแตก เห็นรอยแดงเนื่องจากเส้นเลือดฝอยมีปริมาณมากและขยายตัว
และยาประเภทสเตียรอยด์ยังมีผลให้การติดเชื้อโรคผิวหนัง
เช่น เชื้อรา ขยายเป็นบริเวณกว้างขึ้น ไม่ควรใช้ยานี้โดยเด็ดขาดในผู้ป่วยที่เป็นโรคสุกใส
และผู้ที่มีฝีหนองหลังได้รับการปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษ
|
หลักในการใช้ยาสเตียรอยด์ขนิดทา
1. ควรเลือกใช้ยาที่มีความแรงต่ำถึงปานกลางในการรักษาอาการอักเสบฉุกเฉินหรือบริเวณผิวหนังบาง
ๆ แม้กระทั่งอาการอักเสบเรื้อรังที่เกิดกับผิวหนังบาง ๆ เช่น ใบหน้าและลำตัว ก็ยังอาจใช้ยาที่มีความแรงต่ำได้
ส่วนอาการอักเสบเรื้อรังโดยเฉพาะกับผิวหนังที่มีความหนามาก ๆ เช่นผิวหนังบริเวณ
ฝ่ามือ ฝ่าเท้า ข้อศอก และหัวเข่า ควรใช้ยาที่มีความแรงสูง เพราะยาจะสามารถซึมผ่านเข้าไปออกฤทธิ์ได้ดีกว่า
2. เด็กและผู้สูงอายุ ควรเลือกใช้ยาที่มีความแรงต่ำ
เนื่องจากเด็กมีอัตราส่วนพื้นผิวต่อน้ำหนักสูง ส่วนผู้สูงอายุมีผิวหนังบางและแห้งกว่าวัยอื่น
ๆ
3. ไม่ควรใช้ยาที่มีความแรงสูงต่อเนื่องกันเป็นระยะเวลานาน
(ความแรงปานกลางถึงสูง ไม่ควรเกิน 3 เดือน ส่วนความแรงสูงมาก ไม่ควรเกิน 3 สัปดาห์)
เพราะอาจมีผลกดการทำงานของต่อมหมวกไตได้
4. โดยทั่วไป ไม่ควรให้ยานี้ทาภายนอกเกินขนาด
30 กรัมในผู้ใหญ่ และ 10 กรัมในเด็ก ต่อระยะเวลา 1 สัปดาห์
5. ความถี่ของการใช้ยา ควรทายาบาง ๆ วันละ 1-2
ครั้ง แต่ผิวหนังบริเวณฝ่ามือฝ่าเท้า อาจทาได้บ่อยขึ้น เพราะผิวหนังหนา ตัวยาซึมผ่านได้ยาก
และอาจมีกิจกรรมที่ลดการซึมผ่านของตัวยาบ่อย เช่น การล้างมือ เป็นต้น
Topical corticosteroids ที่มีใช้ใน
รพร.กุฉินารายณ์
|
ตัวยาและความแรง
|
ชื่อการค้า
|
รูปแบบ
|
|
Very high potency
0.05% Clobetasol propionate
|
- (แบ่งบรรจุ)
|
Cream
|
|
High potency
0.1% Betamethasone valerate + 3%
Salicylic acid
|
Betasalic
|
Ointment
|
|
Intermediate potency
0.1% Betamethasone valerate
0.5% Prednisolone
0.1% Triamcinolone acetonide
0.02% Triamcinolone acetonide
|
Betasone
Prednisolone
Keno
Tacinol
- (แบ่งบรรจุ)
|
Cream
Cream
Oral paste
Cream
Cream
|
|
Low potency
|
- - - (ไม่มี)
- - -
|
เอกสารอ้างอิง
1. กำพล ศรีวัฒนกุล. ยาประเภทสเตียรอยด์.
ใน: กำพล ศรีวัฒนกุล, บรรณาธิการ. คู่มือการใช้ยาฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพ: สยามสปอร์ต
ซินดิเคท; 2538: หน้า 415-435.
2. Lacy CF, Armstrong LL, Glodman MP,
Lance LL. Appedix/comparative charts. In: Aberg JA, Armstrong L, Alvarez W,
Au D, Bechmann KA, Baughman VL, et al. Editors. Drug information handbook. Ohio:
Lexi-comp; 2004. P.1732-4.