แพ้ยา...เรื่องน่ารู้
ภญ.ประจงจิตร เขาเขียว
หลายครั้งที่เภสัชกรได้รับคำถามว่า รับประทานยาขนานใดขนานหนึ่งเข้าไป แล้วมีอาการ .. ต้องหยุดรับประทานทันทีหรือไม่ คำตอบก็คือ... อาจจะไม่จำเป็นต้องหยุดยาเสมอไปค่ะ ก่อนอื่นคงต้องอธิบายคำว่า อาการข้างเคียงของยา กับ อาการแพ้ยา ให้ผู้อ่านได้ทราบถึงความแตกต่างกันก่อนนะคะ
อาการข้างเคียงของยา เป็นสิ่งที่สามารถคาดการณ์ได้จากคุณสมบัติของยา ซึ่งเกิดขึ้นได้ในการใช้ยาขนาดปกติของการรักษา แต่เป็นผลที่นอกเหนือจากผลการรักษาที่ต้องการ ซึ่งแพทย์และเภสัชกรมักจะแนะนำขณะสั่งยาหรือจ่ายยาให้ผู้ป่วยทราบล่วงหน้า เพื่อไม่ให้เกิดความวิตกกังวล เช่น อาการมึนงงศีรษะ เมื่อได้รับยาลดความดันขนานใหม่ อาการปวดศีรษะจากการได้รับยาขยายหลอดเลือด และเนื่องจากอาการเหล่านี้ เราทราบว่าเกิดจากคุณสมบัติของยา จึงสามารถหาทางป้องกันหรือหลีกเลี่ยงได้ เช่น การรับประทานอาหารทันทีเพื่อลดอาการข้างเคียงของยาบางชนิดที่มีฤทธิ์ระคายเคืองกระเพาะอาหาร หรือการรับประทานยาในเวลาเย็นหรือก่อนนอน ในกรณีใช้ยาที่มีฤทธิ์ทำให้ง่วงซึม
ส่วน "อาการแพ้ยา" เป็นสิ่งที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้ และ ไม่ได้ขึ้นกับขนาดของยา ถึงแม้ว่าจะได้รับยาชนิดนั้นในปริมาณมากหรือน้อย ก็เกิดอาการแพ้ได้ ไม่สามารถบอกได้ว่าจะเกิดขึ้นกับผู้ใดบ้าง แต่อาจคาดการณ์ได้จากการแพ้ยาชนิดใดชนิดหนึ่งมาก่อน หรือมีประวัติครอบครัวที่แพ้ยาอยู่ อาการแพ้ยาที่พบคือ ปฏิกิริยาที่ร่างกายพยายามต่อต้านกับสิ่งที่มากระตุ้น เช่น อักเสบ บวม แดง คัน อาจจะมีอาการเล็กน้อยในครั้งแรก และเพิ่มมากขึ้นเมื่อได้รับยาครั้งถัดไป อาจเกิดหลังรับประทานยาไปแล้วหลายวัน หรือเกิดขึ้นในระยะเวลาที่ห่างไปนาน คือ เมื่อได้รับประทานยานี้เป็นครั้งที่ 2 แต่บางครั้งก็มีอาการรุนแรงและรวดเร็ว โดยเฉพาะเมื่อเกิดจากการให้ยาฉีด ซึ่งถ้าไม่รีบแก้ไขให้ทันท่วงที อาจทำให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้ดังนั้น เมื่อท่านใช้ยาแล้วพบว่ามีอาการผิดปกติ ควรรีบสอบถามแพทย์และเภสัชกร ถึงความจำเป็นในการหยุดยา เพื่อให้มั่นใจว่า ท่านจะได้รับความปลอดภัยและประสิทธิภาพสูงสุดในการใช้ยา
ข้อควรปฏิบัติในการใช้ยา
1. จดจำชื่อยาที่ท่านแพ้
2. บอกแพทย์ผู้รักษา หรือผู้จ่ายยา หรือยื่นแสดงบัตรแพ้ยาทุกครั้งที่ซื้อยา
3. หลีกเลี่ยงยา, กลุ่มยา ที่เคยแพ้หรือเกิดอาการไม่พึงประสงค์
4. หลีกเลี่ยงยาชุด ยาซองโดยเด็ดขาด
5. สอบถามชื่อยา สรรพคุณ วิธีใช้ อย่างละเอียด เมื่อต้องใช้ยาใด ๆ ก็ตาม
แพ้ยาอาจถึงตาย หากมีอาการผิดปกติหรือสงสัยว่าแพ้ยาตัวใดให้หยุดยานั้น และนำตัวอย่างยาดังกล่าวพร้อมซองยา (ถ้ามี) มาปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทันทีนะคะ