คุณกำลังใช้ยาอย่างผิด ๆ อยู่หรือเปล่า

ภญ.จินตนา   แสงโพธิ์

            คุณ ๆ คงเคยได้ยินคำว่า "สิ่งใดที่มีคุณอนันต์ สิ่งนั้นก็มีโทษมหันต์" กันนะคะ ยาเองก็เช่นกันค่ะ โดยเฉพาะเมื่อมีการใช้ยาอย่างไม่เหมาะสมก็ยิ่งมีอันตรายและอาจร้ายแรงถึงชีวิตได้

            ผู้ใช้ยาบางท่านอาจจะมีการใช้ยาอย่างไม่เหมาะสม ทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจ หรือบางท่านก็อาจจะตั้งใจเนื่องจากมีความเข้าใจที่ผิด ๆ เกี่ยวกับการใช้ยา แล้วคุณเองล่ะคะ เคยใช้ยาอย่างไม่เหมาะสมบ้างหรือเปล่า ถ้าไม่ทราบหรือไม่มั่นใจ ลองตอบคำถามต่อไปนี้สิคะ...

            ถ้าเคย... นั่นหมายถึงว่า คุณเสี่ยงที่จะได้รับอันตรายจากการใช้ยาเกินขนาดแล้วนะคะ และสำหรับความเชื่อที่ว่าน่าจะทำให้หายป่วยได้เร็วขึ้นนั้นก็ไม่เป็นความจริงเลยค่ะ

            เพราะขนาดยาที่แพทย์สั่งหรือมีการกำหนดไว้ในฉลากยานั้น เป็นขนาดรับประทานที่ได้ผ่านการศึกษาทดลองมาจนเป็นที่แน่ใจแล้วว่าจะให้ผลในการรักษาอย่างมีประสิทธิภาพ และในผู้ป่วยส่วนใหญ่จะไม่ทำให้เกิดอันตรายรุนแรง

            หากเราใช้ยาน้อยกว่าขนาดที่กำหนดไว้ ก็แน่นอนว่าจะรักษาไม่ได้ผล แต่หากเราใช้ยามากกว่าขนาดที่กำหนด นอกจากจะไม่ทำให้ผลการักษาดีขึ้นแล้ว ยังทำให้เกิดอันตรายจากการใช้ยาได้มากขึ้นด้วยค่ะ

            ตัวอย่างเช่น ยาแก้ปวดลดไข้พาราเซตามอล ถ้ารับประทานเกินขนาด ก็จะเป็นพิษต่อตับอย่างรุนแรงได้ หรืออย่างเช่นยาแก้แพ้ หากรับประทานในขนาดสูงอาจทำให้เกิดอาการง่วงซึมไม่ได้สติ หรือถ้าใช้ในขนาดสูงมาก ๆ โดยเฉพาะในเด็ก อาจทำให้เกิดอาการตื่นเต้น กระวนกระวาย ประสาทหลอนและชักได้ค่ะ

            การใช้ยาจึงไม่ควรใจร้อนที่จะให้หายป่วยไว ๆ นะคะ ควรปฏิบัติตามข้อบ่งใช้บนฉลากหรือตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรค่ะ

            ถ้าเคย... คุณกำลังก้าวเข้าสู่อันตรายจากการใช้ยาซ้ำซ้อนหรือใช้ยาที่เคยแพ้อย่างไม่รู้ตัวแล้วนะคะ

            ปัจจุบัน มียารูปแบบต่าง ๆ มากมาย ทั้งยาเม็ด ยาเม็ดเคลือบน้ำตาล ยาแคปซูลแข็ง แคปซูลอ่อน และอื่น ๆ ซึ่งยารูปแบบต่าง ๆ เหล่านี้ มีหลายชนิดที่มีลักษณะรูปร่างและสีคล้ายคลึงกัน แต่เป็นยาคนละชนิด หรือบางทีก็มียาที่มีรูปร่างหรือมีสีต่างกัน แต่เป็นยาชนิดเดียวกัน การดูแต่สีจึงอาจจะไปเจอเอายาที่คุณแพ้จนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ค่ะ

            ดังนั้น หากต้องการใช้ยาตัวใด อย่าจำแต่สีของเม็ดยานะคะ เพราะท่านอาจได้ยาที่ท่านคาดไม่ถึงเลยค่ะ วิธีที่ปลอดภัยคือ ต้องอ่านฉลากก่อนซื้อยา โดยดูที่ชื่อสามัญทางยาบนฉลากยา ซึ่งจะระบุไว้ใต้ชื่อทางการค้าหรือระบุอยู่ในสูตรยาค่ะ

            เมื่อกล่าวถึงชื่อยา คุณอาจสงสัยว่าชื่อสามัญทางยาต่างกับชื่อการค้าอย่างไร

            ชื่อการค้านั้น เป็นชื่อที่บริษัทผู้ผลิตยาตั้งเอาไว้เรียกผลิตภัณฑ์ของตน เพื่อสะดวกในการส่งเสริมการขายและการบริหารจัดการ ส่วนชื่อสามัญทางยาจะเป็นชื่อที่ใช้เรียกสารออกฤทธิ์ของยาค่ะ

            ตัวอย่างเช่น ยาแก้ปวดลดไข้ ที่มีชื่อการค้าว่า ดาก้า ไทลินอล นูตามอล ซาร่า ฯลฯ ก็ล้วนแต่มีตัวยาที่มีชื่อสามัญทางยาเหมือนกันคือ พาราเซตามอล ฉะนั้น การที่คุณ ๆ ได้รู้จักชื่อสามัญทางยา จะทำให้คุณปลอดภัยจากการใช้ยาซ้ำซ้อนจนได้รับอันตรายจากการใช้ยาเกินขนาด และทำให้คุณสามารถหลีกเลี่ยงจากตัวยาที่แพ้ได้ อีกทั้งทำให้คุณ ๆ สามารถเลือกซื้อยาที่มีราคาถูกกว่าแต่ให้ผลการรักษาที่เหมือนกันมาใช้ได้ด้วยค่ะ

            นอกจากคำถามที่ถามไปแล้ว ไม่ทราบว่าคุณ ๆ ...

                                                                                                                                                                              ...หรือเปล่าคะ

            หากคำตอบของคุณคือ "ใช่" ไม่ว่าจะเป็นของคำถามใด นั่นหมายถึงว่า... คุณควรจะทำความเข้าใจเรื่องยาปฏิชีวนะอีกสักหน่อยแล้วนะคะ

            ยาปฏิชีวนะ เป็นกลุ่มยาที่มีผู้ใช้ผิด ๆ กันมากกลุ่มหนึ่ง การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างพร่ำเพรื่อและไม่จำเป็น นอกจากจะทำให้เกิดอันตรายต่อผู้ใช้ยาแล้ว ก็ยังทำให้สิ้นเปลืองเงินทอง และที่สำคัญ... การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง ทำให้เชื้อแบคทีเรียมีความต้านทานต่อยาปฏิชีวนะมากขึ้น แม้จะเป็นยาที่แรงที่สุดที่เรารู้จักก็ตาม จำนวนประชากรที่เสียชีวิตจากโรคติดเชื้อซึ่งครั้งหนึ่งเคยรักษาให้หายได้จึงมีมากขึ้น

            สิ่งที่ควรรู้เกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะ คือ...

ไม่หยุดใช้เมื่อรู้สึกดีขึ้น นั่นคือคุณต้องรับประทานให้หมดตามแพทย์สั่งค่ะ

อย่าเก็บยาไว้เพื่อใช้ในครั้งต่อไปที่เจ็บป่วย หรือนำไปให้ผู้อื่นใช้ต่อ เพราะเชื้อแบคทีเรียต่างกัน ก็จำเป็นจะต้องใช้ยาที่ต่างกันอีกด้วย อีกทั้งยาที่เหลือก็คงมีไม่มาก ไม่ครบขนาดที่ควรใช้ ซึ่งหากรับประทานไม่ครบขนาดก็จะมีผลให้เชื้อนั้นดื้อยาได้ค่ะ

การลืมรับประทานยามีผลทำให้ระดับของยาในเลือดต่ำลง ทำให้ผลการรักษาน้อยลง และอาจทำให้เชื้อแบคทีเรียดื้อต่อยาน้นได้

แต่หากลืมรับประทานยาไปครั้งหนึ่ง ไม่ควรไปเพิ่มขนาดของยาในครั้งต่อไปนะคะ เพราะไม่ได้ช่วยอะไรเลย แถมยังอาจได้รับผลข้างเคียงหรือพิษจากยามากขึ้นด้วย หากคุณรู้ตัวเองว่าเป็นคนขี้ลืม อาจจะขอให้แพทย์จ่ายยาปฏิชีวนะรุ่นใหม่ ๆ ซึ่งใช้น้อยครั้งลง เช่น วันละ 1-2 ครั้ง

หากมีผื่นหรืออาการไม่ปกติอื่น ๆ เกิดขึ้น ให้หยุดใช้ยาและไปพบแพทย์โดยเร็วค่ะ

และควรบอกแพทย์ทุกครั้งว่าคุณแพ้ยาปฏิชีวนะตัวใด หรือมีอาการอันไม่พึงประสงค์อย่างไรเมื่อรับประทานยาปฏิชีวนะ

            ยาปฏิชีวนะเป็นยาที่มีประโยชน์ในการรักษามากค่ะ แต่หากใช้ไม่ถูกต้องก็อาจกลายเป็นยาพิษได้ ดังนั้น คุณ ๆ อย่าใช้ยาปฏิชีวนะอย่างพร่ำเพรื่อโดยไม่จำเป็นนะคะ เจ็บป่วยหรือมีปัญหาเรื่องสุขภาพ ให้มาปรึกษาแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ถูกต้องและเหมาะสมจะดีกว่าค่ะ